هر كه راهى بسوى آن تواند ، فريضه‌اى است از جانب خدا . پس إبراهيم بر أبو قبيس بالا رفت وبه بلندترين آوازش اين ندا كرد وخدا صداى أو را كشانيد كه شنوانيد أهل مشرق زمين ومغرب را وهر كه در ما بين اينها هست از جميع آنچه خدا مقرر گردانيده بود در صلبهاى مردان از نطفه‌ها ، وآنچه مقدّر فرموده بود در رحمهاى زنان تا روز قيامت ، پس در آن وقت حج بر همهء خلايق واجب شد ، وتلبيه كه حاجيان در ايّام حج مىگويند جواب نداى إبراهيم است كه به حج كرد از جانب خدا « 1 » . وبه سند حسن از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام مروى است كه : أصل كبوتران حرم باقيماندهء كبوترى چنداند كه إسماعيل بن إبراهيم عليه السّلام داشت « 2 » . ودر حديث معتبر ديگر فرمود : حجر ، خانهء إسماعيل است وقبر هاجر وإسماعيل در آنجاست « 3 » . ودر حديث صحيح فرمود : حجر داخل كعبه نيست وليكن إسماعيل چون مادرش را در آنجا دفن كرد ديوارى بر دور آن كشيد كه قبر مادرش پامال نشود ، ودر آن قبرهاى پيغمبران است « 4 » . ودر حديث معتبر ديگر فرمود : در حجر مدفون شده‌اند نزديك ركن سوم ، دخترهاى باكرهء إسماعيل « 5 » . ودر حديث حسن فرمود كه : آيات بيّنات كه خدا در قرآن فرموده است كه در مكة است : مقام إبراهيم است كه بر روى سنگ ايستاد وپايش در آن فرو رفت واثر قدمش تا حال مانده است ، وحجر الأسود ، وخانهء إسماعيل عليه السّلام « 6 » .

--> ( 1 ) . تفسير عياشى 2 / 232 . ( 2 ) . كافى 6 / 546 . ( 3 ) . كافى 4 / 210 . ( 4 ) . كافى 4 / 210 . ( 5 ) . كافى 4 / 210 . ( 6 ) . كافى 4 / 223 .